Promo of bedrog?

Vol verwachting reisde ik naar Utrecht Centraal met de tram. Vandaar was het nog een klein stukje lopen naar het museum. Dat was al een bijna surreële ervaring. Want waar ik de stad altijd associeer met drukte, lawaai en mensenmassa’s, bleek de wandelroute naar het museum bijna uitgestorven. De gebouwen hielden het verkeersgeluid van de omliggende wegen tegen en het enige geluid dat ik hoorde was het gefluit van vogels.

Hoe dichter bij de musea, hoe drukker het werd. Even in de rij voor een kaartje en daar kon de reis naar de hersenen beginnen. Na eerst nog wat andere zalen te hebben doorgelopen, kwamen we uiteindelijk bij het doel van de reis: “surreële werelden”. Toen bleek de dorpeling een grote cultuurbarbaar. Het was geen echt interactieve zoektocht naar hoe jij de werkelijkheid ziet. Het was een “gewone” tentoonstelling van hoe anderen de werkelijkheid hadden gezien. Een overzicht van de surrealisten in Utrecht over de jaren heen.

En dan blijkt dus dat de werkelijkheid van de promotekst verschilt. Of in ieder geval hoe de werkelijkheid verschilt van hoe ik de promotekst had gelezen. En ik heb uiteindelijk wel lol gehad, hoor. Want het is ook heel grappig om je gewoon te verwonderen over wat wel en niet kunst genoemd kan worden. Maar het zette me wel aan het denken. Want blijkbaar kunnen redelijk informatieve teksten dus ook verschillend worden gelezen.

De meest informatieve tekstvorm die ik ken is het schoolboek. Het enige doel van zo’n tekst is om informatie (leerstof) te geven op zo’n manier dat het blijft hangen. Dat is de ene keer meer dan de andere keer. En als je een samenvatting van de leerstof maakt, doe je dus eigenlijk niets anders dan een flaptekst schrijven voor het boek.

De beste flaptekst geeft de inhoud van het boek kort en zuiver weer. Maar hoe kun je de inhoud zuiver weergeven als ook informatieve teksten anders kunnen worden geïnterpreteerd? Als je ook iets anders kunt lezen? Eigenlijk dus niet. Een samenvatting is altijd een aanpassing van de tekst. Op het moment dat je zinnen weglaat of anders formuleert, verander je de oorspronkelijke tekst in iets nieuws.

Betekent dat dan dat een samenvatting niet fout kan zijn? Nee, zo makkelijk komen we er niet vanaf. Er zijn zeker stelregels voor een goede samenvatting. En dat is dat je alle hoofdzaken behoudt, de structuur en samenhang van de tekst vergroot en dat je ellenlange voorbeelden weglaat.

Maak van een samenvatting geen surreële wereld. Laat het jouw weergave zijn van de tekst, maar wel eentje die anderen ook nog steeds zouden herkennen. Dan is het geen gezichtsbedrog of breinbedrog. Dan is het het hulpmiddel dat je in staat stelt om grote lappen tekst op een overzichtelijke manier tot je te nemen.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *